De fascinerende psychologie achter dine and dash en waarom het

De fascinerende psychologie achter ‘dine and dash’ en waarom het om zoveel meer gaat dan een gratis maaltijd

Nicoleta Ionescu/Shutterstock

Soms als ik de kranten lees, denk ik dat naar een restaurant gaan en weggaan zonder te betalen een soort epidemie is geworden. Mijn onderzoek naar liegen heeft me geleerd dat de psychologie achter bedrog vaak zeer complex is.

Laat ik beginnen met een bekentenis. Ik heb me heel lang geleden schuldig gemaakt aan dine and dash, voordat het een pakkende naam had. Ik zat in een groep die rondhing bij een friettent in het noorden van Belfast, een arm en problematisch gebied. Ik had een vriend die naar de Wimpey bar in de stad wilde gaan, ik vertelde hem dat ik geen geld had. Ik herinner me zijn woorden “waar heb je geld voor nodig?”. Hij gaf me de menukaart. “We nemen een dubbeltje,” zei hij, en het volgende half uur was hij een hoge pief.

Zijn onverschillige houding doet denken aan een serie-etentje dat onlangs in het nieuws kwam nadat ze op camerabeelden waren betrapt, in een Italiaans restaurant in Swansea. Ze zaten daar zonder zich zorgen te maken. Op dat moment in ieder geval niet, maar nu misschien wel, nu ze tot gevangenisstraf zijn veroordeeld voor hun recidive.

Ze aten T-bone steaks, afhaalchinees en driegangenbanketten in eetgelegenheden in Zuid-Wales.

We kunnen niet speculeren over hun specifieke motivaties, maar we weten wel dat persoonlijkheid een belangrijke rol kan spelen bij misleiding.

Mijn vriend, bijvoorbeeld, had een lage tolerantie voor verveling en was een geboren risiconemer. Hij beleefde enorm veel plezier aan bedrog dat enig gevaar met zich meebracht. Dit staat bekend als duping delight. Hij bleek weinig empathie voor anderen te hebben en was een uitstekende leugenaar. Zijn optreden had iets theatraals. Hij wilde dat ik en anderen zijn panache bewonderden – gedragingen die kunnen rieken naar wat psychologen de duistere triade van persoonlijkheidskenmerken noemen, niet-klinische psychopathie, narcisme en machiavellisme.

Het plezier in bedriegen wordt versterkt als je het gezicht van je slachtoffer kunt zien en als je vergezeld wordt door vrienden die weten wat er aan de hand is. In vergelijking daarmee is winkeldiefstal meestal een veel eenzamere activiteit met minder directe feedback. Eten en stunten maximaliseert de sensatie.

In die Wimpey’s in Belfast aten mijn vriend en ik elk een dubbele cheeseburger en twee cola. Ik had geen idee hoe we gingen betalen.

Man zit in restaurant en geniet van hamburger.

Het gaat om meer dan het eten.
egel94/Shutterstock

Toen we klaar waren, vroeg hij om de rekening en zei dat ik met hem mee moest gaan naar het toilet. Hij had de vorige week het blocnote van een serveerster gestolen en hij schreef een rekening uit voor twee koffie. “Je geeft het af bij de kassa,” commandeerde mijn vriend. De dame bij de kassa zei dat ze ons hamburgers had zien eten, maar hij ontkende het. “Ik zou het eten hier nog niet opeten als je me ervoor betaalde, ik zou het nog niet aan mijn hond voeren.” Hij gooide een paar koperen munten voor de koffie op haar kleine toonbank.

Maar er zijn hier mogelijk nog andere krachtige psychologische factoren aan het werk. Als mensen het gevoel hebben dat er op ze wordt neergekeken of dat ze worden gediscrimineerd, leidt dat vaak tot frustratie en kan er een verlangen ontstaan om terug te slaan. Dit hoeft echter niet gericht te zijn tegen de mensen die direct verantwoordelijk zijn voor het probleem. Het is ook psychologisch lonend om uit te halen naar gelijkaardige maar toegankelijke individuen, en dit kan veel meer lonend zijn dan uithalen naar verre, abstracte figuren of het systeem zelf.

Mijn vriend lachte er de hele weg naar huis om, maar hij rechtvaardigde het voor zichzelf: “Zag je die blik van de serveerster toen we binnenkwamen? Ze dacht bij zichzelf, deze twee jongens komen uit een heel ruig deel van de stad, ik wed dat ze het zich niet kunnen veroorloven om hier te eten.” Hij had zijn wraak.

Er is ook het verlangen om groots uit te pakken in deze concurrerende maatschappij; om iemand te zijn. Opvallende consumptie van goederen (zelfs maaltijden in Wimpey) is een manier om status aan te geven en om gevoelens van status te herstellen en te versterken wanneer ze bedreigd worden.

Zelfconstructie is een belangrijke drijfveer voor gedrag in concurrerende samenlevingen. Mensen kunnen ook voldoening halen uit het projecteren van een bepaalde neppersoonlijkheid. De Italiaanse restaurantmanager zei later dat ze niet kon geloven dat zulke “onschuldig uitziende” klanten zoiets konden doen.

De nasmaak

Oneerlijk gedrag is vaak een soort spel. In dit geval zijn de slachtoffers, het restaurantpersoneel, de verliezers. Ze hebben verteld hoe de ervaring hun vertrouwen in anderen heeft ondermijnd. Bedrog beïnvloedt vaak hoe de slachtoffers over zichzelf denken en voelen, en maakt hen minder zeker van hun oordeel.

Maar hoe voelen de bedriegers zich daarna? Voor mijn nieuwe boek over liegen onderzocht ik hoe leugenaars, inclusief fraudeurs, hun daden rechtvaardigen om zichzelf beter te voelen. Rechtvaardigingen volgen op de daad, maar kunnen de subcultuur vormen omdat mensen die rechtvaardigingen delen met anderen.

In 1968 identificeerden de sociologen Marvin Scott en Stanford Lyman verschillende soorten rechtvaardigingen die in verschillende sociale contexten worden gebruikt. Deze rechtvaardigingen omvatten dingen zoals ontkennen dat er ernstige gevolgen zijn van de actie (het restaurant kan de klap opvangen).

Soms is de rechtvaardiging dat het gedrag in het belang is van een andere persoon aan wie de dader een soort loyaliteit verschuldigd is. Misschien, zoals mijn vriend die zei dat hij me trakteerde op een zaterdagmiddag in het regenachtige Belfast, of het getrouwde stel dat hun kinderen trakteerde op een maaltijd, voordat ze wegliepen.

Dine and dash heeft ongetwijfeld een lange geschiedenis. Maar camerabeelden hebben het spel misschien veranderd. Misschien zal het kijken naar de val van de hebzuchtigen sommige mensen weer aan het denken zetten en de meesten van ons buiten het restaurant houden, terwijl ze nog steeds dromen van die dure T-bone steak.

Het Gesprek

Geoff Beattie werkt niet voor, voert geen advies uit over, bezit geen aandelen in en ontvangt geen financiering van bedrijven of organisaties die baat hebben bij dit artikel en heeft geen relevante banden bekendgemaakt buiten zijn academische aanstelling.

Ubergeek Loves Coolblue

Zou je na het lezen van deze artikel een product willen aanschaffen?
Bezoek dan Coolblue en ontdek hun uitgebreide assortiment.