Samenzweringstheoretici lijken een voorkeur te hebben voor een intuitieve manier

Samenzweringstheoretici lijken een voorkeur te hebben voor een intuïtieve manier van denken – hier is waarom dat belangrijk is

Ralf Geithe/Shutterstock

Ik doe al zeven jaar onderzoek naar de psychologie van samenzweringsovertuigingen en mensen vragen me vaak waarom mensen erin geloven. Dit is geen eenvoudige vraag.

Er zijn veel redenen waarom mensen samenzweringstheorieën onderschrijven. Wat mij echter opvalt, is hoe onze denkstijlen de manier kunnen beïnvloeden waarop we informatie verwerken en daardoor hoe vatbaar we kunnen zijn voor samenzweringsovertuigingen.

Een voorkeur voor intuïtief denken boven analytisch denken lijkt samen te hangen met het onderschrijven van samenzweringstheorieën.

Intuïtief denken is een denkstijl die berust op onmiddellijke en onbewuste oordelen. Het volgt vaak onderbuikgevoelens, terwijl analytisch denken gaat over langzamere, meer weloverwogen en gedetailleerde verwerking van informatie.

Ik heb al eerder geschreven over hoe we een meer inspannende, analytische denkstijl kunnen ontwikkelen om onze aanleg voor samenzweringsovertuigingen te verminderen.

Onderzoek heeft aangetoond dat kritische denkvaardigheden veel voordelen hebben in het leven. Uit een onderzoek uit 2017 bleek bijvoorbeeld dat mensen die hoger scoorden op kritische denkvaardigheden minder negatieve gebeurtenissen in hun leven rapporteerden (bijvoorbeeld een parkeerbon krijgen of een vlucht missen). Kritisch denken was een sterkere voorspeller dan intelligentie voor het vermijden van dit soort gebeurtenissen. Het is niet duidelijk waarom dit zo is.

Denkend meisje met armen rustend op een tafel, pijlen in verschillende richtingen boven haar hoofd

Analytisch denken kan ervoor zorgen dat je minder snel in samenzweringstheorieën gelooft.
Marijus Auruskevicius/Shutterstock

Aan de andere kant is intuïtief denken in verband gebracht met denkfouten. Intuïtieve denkstijlen kunnen bijvoorbeeld leiden tot te veel vertrouwen in mentale snelkoppelingen, wat ook de vatbaarheid voor samenzweringstheorieën kan vergroten.

Dit kan tot gevaarlijke gevolgen leiden. Meer intuïtief denken is bijvoorbeeld in verband gebracht met samenzweringsovertuigingen tegen vaccins en twijfels over vaccins.

Echter, extreem succesvolle mensen, zoals Albert Einstein en Apple medeoprichter Steve Jobs, beargumenteerden het belang van het gebruik van hun intuïtie en schreven hun prestaties toe aan intuïtief denken.

De waarde van intuïtief denken

Een voordeel van intuïtief denken is dat het weinig of geen verwerkingstijd kost, waardoor we snel beslissingen en oordelen kunnen nemen. En in sommige omstandigheden is dit van vitaal belang.

Mensen die in crisisomgevingen werken (zoals de brandweer) melden de noodzaak om intuïtieve denkstijlen te gebruiken. Tijdens een crisis kan het onrealistisch zijn om consequent analytisch te denken.

Ervaren crisismanagers vertrouwen vaak in eerste instantie op intuïtief denken als hun standaardstrategie, maar als de taak het toelaat, maken ze later gebruik van meer analytisch denken. Kritisch en intuïtief denken kunnen hand in hand gaan.

Wat ook belangrijk is, is dat dit type intuïtie zich ontwikkelt door jarenlange ervaring, wat deskundige intuïtie kan opleveren.

Intuïtie kan ook op andere gebieden cruciaal zijn. Creativiteit wordt vaak gezien als een voordeel van intuïtieve denkstijlen. Uit een in 2016 uitgevoerde review van onderzoek naar het genereren van ideeën bleek dat creativiteit positief samenhangt met intuïtief denken.

Hoewel creativiteit moeilijk te definiëren is, kan het worden beschouwd als vergelijkbaar met probleemoplossing, waarbij informatie wordt gebruikt om een doel te bereiken, op een nieuwe of onverwachte manier.

Het is echter ook belangrijk om op te merken dat uit de evaluatie van 2016 bleek dat het combineren van intuïtieve en analytische denkstijlen het beste was voor het evalueren van ideeën.

Wat is de oplossing?

Nu richt onderzoek zich vaak op het ontwikkelen van manieren om analytisch denken te verbeteren om het onderschrijven van gevaarlijke samenzweringstheorieën of het verminderen van denkfouten en misvattingen te verminderen.

We beschouwen analytische en intuïtieve denkstijlen echter vaak als een of-of, en bij het nemen van beslissingen of oordelen moeten we de ene boven de andere kiezen. Een meta-analyse uit 2015 (waarbij gegevens van meerdere onderzoeken worden gecombineerd en geanalyseerd) van 50 jaar cognitief stijlonderzoek vond echter bewijs dat deze denkstijlen tegelijkertijd kunnen voorkomen.

In plaats van twee tegengestelde uiteinden van een spectrum, zijn het afzonderlijke constructen, wat betekent dat deze denkstijlen samen kunnen voorkomen. Onderzoek naar besluitvorming suggereert ook dat denkstijlen flexibel zijn en dat de beste beslissingen worden genomen wanneer de denkstijl die iemand gebruikt overeenkomt met de situatie.

Sommige situaties zijn meer geschikt voor analytische denkstijlen (zoals cijfertaken), terwijl andere meer geschikt zijn voor het gebruik van intuïtie (zoals het begrijpen van gezichtsuitdrukkingen). Een adaptieve beslisser is bedreven in het gebruik van beide denkstijlen.

Dus misschien is het verbeteren van adaptieve besluitvorming een manier om de vatbaarheid voor samenzweringstheorieën te verminderen. Uit mijn onderzoek in 2021 bleek dat toen mensen werden geconfronteerd met de misvattingen die ze eerder hadden gemaakt, waarbij ze de mate waarin anderen anti-vaccin samenzweringstheorieën onderschrijven overschatten, ze hun beslissingen opnieuw evalueerden. Dit zou erop kunnen wijzen dat denkstijlen afhankelijk kunnen zijn van de situatie en de informatie die voorhanden is.

Hoewel analytisch denken in veel situaties beter is, moeten we de intuïtieve denkstijl waar samenzweringstheoretici de voorkeur aan lijken te geven niet afdoen als onwerkbaar of inflexibel. Het antwoord zou kunnen liggen in het begrijpen van beide denkstijlen en in het kunnen aanpassen van onze denkstijlen wanneer dat nodig is.

Het Gesprek

Darel Cookson werkt niet voor, heeft geen adviesfuncties, bezit geen aandelen in en ontvangt geen financiering van bedrijven of organisaties die baat hebben bij dit artikel en heeft geen relevante banden buiten zijn academische aanstelling bekendgemaakt.

Ubergeek Loves Coolblue

Zou je na het lezen van deze artikel een product willen aanschaffen?
Bezoek dan Coolblue en ontdek hun uitgebreide assortiment.